Mặt Trăng có thể vẫn đang biến đổi về mặt địa chất. Đó là nhận định của các nhà khoa học khi họ phát hiện ra 266 đường nhăn đã và đang hình thành trong suốt 160 triệu năm qua trên những đồng bằng núi lửa hiếm hoi ở nửa tối của Mặt Trăng.
Giáo sư Jaclyn Clark ở Trường Đại học Maryland, Mỹ, đánh giá rằng biết được Mặt Trăng vẫn còn hoạt động về mặt địa chất có ý nghĩa rất lớn với công tác nghiên cứu để đưa các nhà du hành vũ trụ cùng các thiết bị lên Mặt Trăng và xây dựng cơ sở hạ tầng trên hành tinh này.
Các đường nhăn là một hiện tượng đã được nghiên cứu kỹ lưỡng ở nửa sáng của Mặt Trăng, tức là phía luôn hướng về Trái Đất.
Lưu vực Aitken ở cực nam, nơi có một trong số rất ít các maria ở nửa tối của Mặt Trăng. Phần rìa bên phải của Mặt Trăng trong bức ảnh này là các maria (ảnh: NASA).
Nửa sáng có điểm đặc trưng là có các maria Mặt Trăng. Maria là những đồng bằng dung nham rộng lớn, đông đặc, được hình thành từ 3,2 tỷ đến 3,6 tỷ năm trước do hoạt động của núi lửa.
Khi phần bên trong của Mặt Trăng nguội đi, hoạt động núi lửa đó cạn kiệt và Mặt Trăng bắt đầu co lại, hình thành nên những bề mặt đá núi lửa sẫm màu nhăn nheo như vỏ của một quả táo già đang héo.
Những đường nhăn hay chính là các rặng núi ở gần rìa nửa sáng của Mặt Trăng rất lớn, kéo dài từ hàng chục đến hàng trăm ki-lô-mét và cao hàng trăm mét. Điều này chứng tỏ đã có một áp lực địa chất cực mạnh tác động khiến các rặng núi này hình thành.
Mặc dù 31% diện tích phía gần, hay chính là nửa sáng, của Mặt Trăng là các maria thì chỉ có 1% diện tích nửa tối là các đồng bằng dung nham tương tự. Các nhà khoa học vẫn chưa hiểu vì sao lại như vậy.
Họ đưa ra một giả thuyết là có một hành tinh lùn với đường kính hơn 700 km chứa đầy các đồng vị phóng xạ đã từng tấn công nửa sáng, phóng ra một lượng lớn mảnh vụn. Những mảnh vụn này cuối cùng đọng lại ở nửa tối của Mặt Trăng, làm dày lớp vỏ ở đó khiến cho núi lửa khó phun trào lên bề mặt.
Trong khi đó, các đồng vị phóng xạ đọng lại ở nửa sáng và nhiệt mà chúng tạo ra do phân rã phóng xạ đã làm tan chảy đá, tạo điều kiện cho núi lửa ở đây phun trào nhiều hơn.
Như vậy là ở nửa tối có rất ít maria và vì thế không có những rặng núi tạo thành đường nhăn dài như ở nửa sáng. Tuy nhiên, nhờ các bức ảnh góc hẹp do tàu Reconnaissance bay trên quỹ đạo Mặt Trăng chụp được, Giáo sư Clark và các nhà nghiên cứu trong nhóm đã xác định được 266 đường nhăn ở nửa tối.
Những rặng núi ở nửa tối đều nhỏ hơn những rặng núi ở nửa sáng, rộng khoảng 100 mét và dài khoảng 1.000 mét. Chúng xuất hiện thành từng nhóm từ 10 đến 40 đường nhăn ở maria nửa tối, cũng nhỏ hơn nhiều so với các đường nhăn ở nửa sáng.
Nhưng điều thú vị là tuổi của chúng. Mặc dù về lý thuyết các maria phía tối hình thành cùng thời điểm với maria phía sáng, nhưng trên thực tế chúng có vẻ “trẻ” hơn nhiều.
Trả lời